Zapraszamy Państwa na kolejny i zarazem ostatni w tym roku akademickim Zdalny Wykład Geomorfologiczny, który odbędzie się 10 czerwca 2026 r. (środa) o godzinie 18:00. Podczas spotkania zostanie wygłoszony referat pt. „Zasięg lądolodu zlodowacenia odry na pograniczu polsko-białorusko-ukraińskim”.
Wystąpienie przedstawi Leszek Marks wraz z zespołem, w skład którego wchodzą Marcin Żarski, Katarzyna Pochocka-Szwarc, Anna Hrynowiecka, Artur Górecki, Irena Agnieszka Pidek, Renata Stachowicz-Rybka, Sylwia Skoczylas-Śniaz i Anna Orłowska.
Zróżnicowane podejście metodyczne i tradycje badawcze w krajach sąsiednich były poważnym utrudnieniem w transgranicznej korelacji stratygraficznej osadów i zasięgów zlodowaceń. Spowodowane to było ograniczonymi możliwościami prowadzenia badań terenowych w strefie przygranicznej oraz dostępu do literatury lokalnej i opracowań archiwalnych, co w efekcie sprawiało, że korelacja transgraniczna była oparta jedynie na badaniach fragmentarycznych i miała charakter konceptualny. Zasięg lądolodu zlodowacenia odry we wschodniej Polsce wyznaczano tradycyjnie wzdłuż północnego skłonu Wyżyn Południowopolskich, z wyraźnym lobem wkraczającym przełomem Wisły do Kotliny Sandomierskiej, skąd wody roztopowe były odprowadzane pradoliną podkarpacką, a następnie doliną Dniestru do Morza Czarnego. Dalej ku wschodowi, zasięg lądolodu tego zlodowacenia (prypeci na Białorusi i dniepru na Ukrainie) wyznaczano na Wyżynie Wołyńskiej, w dorzeczu Prypeci na Polesiu i w dorzeczu środkowego Dniepru. Oprócz zasięgu maksymalnego (stadiał odry w Polsce oraz dniepru na Białorusi i Ukrainie), wyróżniano stadiał młodszy tego zlodowacenia (warty w Polsce i soża na Białorusi).
Przeprowadzone w ostatnich badania geologiczne i geomorfologiczne w strefie pogranicza polsko-białorusko ukraińskiego były oparte o kartowanie geologiczne w ramach realizacji Szczegółowej mapy geologicznej Polski w skali 1:50 000, opracowanie dwóch transgranicznych map geologicznych w skali 1:250 000 oraz badania geologiczne i paleośrodowiskowe wykonane w ramach środków statutowych PIG-PIB. Uzyskane wyniki umożliwiły synchronizację wydzieleń geologicznych i podziału stratygraficznego osadów czwartorzędu, wyznaczenie stanowisk i profili wzorcowych oraz rewizję zasięgu lądolodu zlodowacenia odry/prypeci/dniepru. Szczególnie istotne znaczenie miała weryfikacja i reinterpretacja sytuacji geologicznej w stanowiskach interglacjału mazowieckiego/aleksandryjskiego. Zrewidowano dotychczas wyznaczany zasięg lądolodu zlodowacenia odry/prypeci, stwierdzając jego znacznie bardziej ograniczone rozprzestrzenienie w międzyrzeczu środkowej Wisły i środkowego Dniepru i stwierdzono, że dynamika lądolodu w tym rejonie mogła być w znacznym stopniu zależna od plejstoceńskich ruchów tektonicznych.
Zasięg lądolodu stadiału warty jest zgodny z przebiegiem z moren czołowych opisywanych od wielu lat we wschodniej Polsce. Odpowiada on maksymalnemu zasięgowi lądolodu zlodowacenia odry, a kluczowe znaczenie dla jego wyznaczenia mają stanowiska z osadami interglacjału mazowieckiego. Ich sytuacja geologiczna dowodzi jednoznacznie, że obszar południowego Podlasia i Polesia nie był pokryty lądolodem zlodowacenia odry.