W imieniu Zarządu Głównego SGP serdecznie zapraszamy do udziału w kolejnym Zdalnym Wykładzie Geomorfologicznym SGP, który odbędzie się w dniu 19 marca 2026 roku (środa), o godzinie 18.00. Wykład „Mikromorfologia ziaren pyłu jako archiwum procesów odpowiedzialnych za ich powstanie, transport i depozycję” wygłosi prof. Barbara Woronko i dr Martyna E. Górska.
Ziarna kwarcu frakcji pyłu (0,063 – 0,004 mm) są najliczniejszym składnikiem osadów lądowych na powierzchni Ziemi. Są one finalnym produktem wietrzenia mechanicznego skał i ziaren, oraz abrazji w środowisku eolicznym, fluwialnym czy glacjalnym. Jednakże, analiza ich mikromorfologii i stopnia obtoczenia jest niedoceniana w badaniach geologicznych, w przeciwieństwie do ziaren kwarcu frakcji piasku. Wynika to z faktu, że transport ziaren frakcji pyłu w środowiskach prądowych odbywa się w zawiesinie. Tym samym nie dochodzi do interakcji między ziarnami, ich powierzchnia nie jest modyfikowana i nie zyskują one cech diagnostycznych, które identyfikowałyby dane środowisko transportu. Jednakże wieloletnie badania ziaren frakcji pyłu za pomocą skaningowego mikroskopu elektronowego (SEM) pokazują, że ich mikrorzeźba jest skutecznym narzędziem do rekonstrukcji źródeł pyłu i procesów odpowiedzialnych za jego produkcję. Dotychczasowe badania pokazują, że można wyróżnić tylko cztery typy mikrorzeźby ziaren frakcji pyłu (A-D): A – ziarna o świeżych powierzchniach i ostrych krawędziach, B – ziarna o gładkiej, trawionej powierzchni z zaokrąglonymi krawędziami, C – ziarna oskorupione minerałami ilastymi i/lub bezpostaciową krzemionką, oraz D – ziarna pęknięte. Rozpoznanie charakteru mikrorzeźby ziaren frakcji pyłu jest skutecznie wykorzystywane do odtwarzania osadów źródłowych dla lessów i współcześnie transportowanych pyłów, np. pyłów saharyjskich.
Barbara Woronko – geomorfolog, profesor na Wydziale Geologii Uniwersytetu Warszawskiego. Jej badania naukowe koncentrują się na środowiskach peryglacjalnym, glacjalnym i eolicznym, zmianach klimatu w czwartorzędzie, deformacjach osadów, mikromikromorfologii ziaren kwarcu i minerałów ciężkich, wietrzeniu w skali mikro oraz geoarcheologii. Zdobyła bogate doświadczenie, pracując w multidyscyplinarnych zespołach badawczych w Polsce, Afryce (Egipt, Maroko, Tunezja, Sudan), Azji (Liban i Oman) oraz Europie (Armenia, Białoruś, Estonia, Czechy, Finlandia, Łotwa, Litwa, Portugalia i Ukraina). Od początku pracy naukowej zajmuje się mikromorfologią powierzchni ziaren kwarcu zarówno frakcji piasku, jak również pyłu. Tym ostatnim poświęciła pracę doktorską (przygotowaną pod kierunkiem prof. dr hab. Elżbiety Mycielskiej-Dowgiałło). Tematyka ta przewija się również w wielu jej pracach naukowych.
Martyna E. Górska – geolog, adiunkt na Wydziale Nauk o Ziemi i Gospodarki Przestrzennej Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Swoją pracę naukową rozpoczęła od badań eksperymentalnych dotyczących wietrzenia mrozowego w skali mikro, które prowadziła w ramach pracy doktorskiej pod kierunkiem prof. dr hab. Barbary Woronko oraz prof. dr hab. Małgorzaty Pisarskiej-Jamroży. Doświadczenie zdobywała na stażach naukowych – w Niemczech, w Helmholtz Centre Potsdam (2022) pod kierunkiem dr Georga Schwamborna, oraz w Portugalii, na Uniwersytecie w Coimbrze (2022, 2023) i w Lizbonie (2024-2025) pod kierunkiem prof. Pedro J.M. Costy. Zajmuje się badaniem wpływu procesów zachodzących w skali mikro i makro na struktury i tekstury osadów w różnych środowiskach. W swoich badaniach wykorzystuje skaningowy (SEM) oraz transmisyjny (TEM) mikroskop elektronowy do analizy powierzchni ziaren frakcji piasku i pyłu.